।। श्री तुकोबाराय चैतन्य ।।

देहू संतवाणी
अभंग क्रमांक ७५
आहाकटा त्याचे करिती पितर ।
वंशीं दुराचार पुत्र झाला ॥१॥
गळेचिना गर्भ नव्हेचि कां वांज ।
माता त्याची लाज लावा पापी ॥ध्रु.॥
परपीडें परद्वारीं सावधान । सादरचि मन अभाग्याचें ॥३॥
न मळितां निंदा चाहडी उपवास ।
संग्रहावे दोष सकळही ॥४॥
परउपकार पुण्य त्या वावडें । विषाचें तें कीडें दुग्धीं मरे ॥५॥
तुका म्हणे विटाळाचीच तो मूर्ति ।
दया क्षमा शांति नातळे त्या ॥६॥
_______________________
।।श्री तुकोबाराय चैतन्य।।
_______________________
जगद्गुरु श्री संत तुकाराम महाराज या अभंगात कुळाचा नाश करणाऱ्या आणि समाजाला त्रास देणाऱ्या दुराचारी मनुष्याची लक्षणे सांगत आहेत. मनुष्य कुळात जन्माला आल्यावर त्याने कीर्ती मिळवावी, आई-वडिलांचे नाव उंचावावे , अशी अपेक्षा असते. परंतु, जेव्हा वंशात एखादा पापी आणि दुराचारी पुत्र जन्माला येतो, तेव्हा त्याचे इहलोकातील कुटुंबच नाही, तर परलोकातील पूर्वजही कसे दुःखी होतात, याचे अत्यंत कडक शब्दांत वर्णन तुकाराम महाराजांनी केले आहे.
आहाकटा त्याचे करिती पितर ।
वंशीं दुराचार पुत्र झाला ॥
'आहाकटा' म्हणजे अतीव दुःखाने आक्रोश करणे किंवा कपाळ मोक्ष करणे. आपल्या वंशात एखादा दुराचारी (वाईट चालीचा) पुत्र जन्माला आला आहे हे पाहून स्वर्गातील त्याचे 'पितर' (पूर्वज) दुःखाने रडू लागतात, कारण हा पापी पुत्र कुळाचा उद्धार करण्याऐवजी कुळ नरकात घालवणारा असतो.
गळेचिना गर्भ नव्हेचि कां वांज ।
माता त्याची लाज लावा पापी ॥
अशा कुळाला लाज लावणाऱ्या पापी मुलाला जन्म देण्यापेक्षा, त्याच्या मातेचा तो 'गर्भ' आधीच का गळून पडला नाही? किंवा ती माता 'वांझ' (ज्याला मूल होत नाही अशी) का राहिली नाही? अशा मुलामुळे त्याच्या स्वतःच्या मातेलाही साऱ्या जगात मान खाली घालावी लागते.
परपीडें परद्वारीं सावधान ।
सादरचि मन अभाग्याचें ॥
न मळितां निंदा चाहडी उपवास
संग्रहावे दोष सकळही ॥
अशा अभागी माणसाचे मन नेहमी 'परपीडा' (दुसऱ्यांना दुःख देणे) आणि 'परद्वारी' (दुसऱ्यांच्या घरात डोकावणे किंवा परस्त्रीवर डोळा ठेवणे) यासाठी नेहमी 'सावधान' म्हणजेच तत्पर असते. जगातले सगळे वाईट दोष आपल्याकडे संग्रहित करण्यात त्याला आनंद मिळतो. तुकाराम महाराज म्हणतात की, जर एखाद्या दिवशी त्याला कुणाची 'निंदा' किंवा 'चहाडी' (गोष्टी) करायला मिळाल्या नाहीत, तर त्याला त्या दिवशी जणू 'उपवास' घडल्यासारखे वाटते. निंदा करणे हेच त्याचे अन्न बनून जाते.
परउपकार पुण्य त्या वावडें ।
विषाचें तें कीडें दुग्धीं मरे ॥
अशा दुर्जनाला 'परोपकार' करणे किंवा 'पुण्य' कमावणे याचे मोठे 'वावडे' (अतिशय तिरस्कार) असते.
ज्याप्रमाणे एखादा 'विषाचा कीटक' हा विषातच जिवंत राहू शकतो; जर आपण त्याला अत्यंत पवित्र आणि गोड अशा 'दुधात' (दुग्धीं) टाकले, तर तो त्या गोडव्यानेच मरून जातो. अगदी त्याचप्रमाणे, दुराचारी माणसाला चांगल्या विचारांच्या आणि भक्तीच्या पवित्र वातावरणात आणले, तर त्याचा जीव गुदमरतो. त्याला केवळ पाप कर्मातच आनंद मिळतो.
तुका म्हणे विटाळाचीच तो मूर्ति।
दया क्षमा शांति नातळे त्या ॥
संत तुकाराम महाराज म्हणतात की, असा मनुष्य म्हणजे साक्षात 'विटाळाचीच (अमंगलाचीच) मूर्ती' आहे. पवित्र असणारे 'दया, क्षमा आणि शांती' हे दैवी गुण अशा पापी माणसाच्या अंतःकरणाला कधी स्पर्शही (नातळे) करू शकत नाहीत.
आपले जीवन असे असावे की ज्यामुळे आपल्या माता-पित्याला आणि पूर्वजांना आपला अभिमान वाटावा.
परनिंदा, परद्रव्य आणि परपिडेपासून दूर राहून अंतःकरणात दया, क्षमा, शांती रुजवणे हाच मानवी जन्माचा खरा मार्ग आहे.
!! रामकृष्णहरी !!
क्रमशः
नितीन महाराज मोरे
माजी अध्यक्ष
श्री संत तुकाराम महाराज संस्थान,
श्री क्षेत्र देहू.