।। श्री तुकोबाराय चैतन्य ।।

देहू संतवाणी
अभंग क्रमांक: ६६
दुर्जनासि करीं साहे ।
तो ही लाहे दंड हे ॥१॥
शिंदळीच्या कुंटणी वाटा ।
संग खोटा खोट्याचा ॥ध्रु.॥
येर येरा कांचणी भेटे ।
आगी उठे तेथूनी ॥२॥
तुका म्हणे कापूं नाकें ।
पुढें आणिकें शिकविती ॥३॥
_______________________
।। श्री तुकोबाराय चैतन्य ।।
_______________________
वाईट संगतीचे दुष्परिणाम आणि नैतिकतेचे महत्त्व :
दुर्जनासि करीं साहे ।
तो ही लाहे दंड हे ॥
जो मनुष्य वाईट प्रवृत्तीच्या लोकांना (दुर्जनांना) मदत करतो किंवा त्यांची साथ देतो, तो स्वतः गुन्हेगार नसला तरी त्या पापाचा भागीदार बनतो आणि त्यालाही 'दंड' (शिक्षा) भोगावाच लागतो. खोट्याचा संग नेहमी खोटाच असतो.
आजचा आधुनिक कायदाही हाच सांगतो. :-
कोणत्याही गुन्ह्यात गुन्हेगाराला मदत करणारा तितकाच शिक्षेस पात्र ठरतो.
शिंदळीच्या कुंटणी वाटा। संग खोटा खोट्याचा ॥
दुराचारी स्त्रीच्या संगतीत राहणाऱ्या दुसऱ्या स्त्रीकडेही समाज संशयाने पाहू लागतो, कारण संगतीमुळे माणसाची पत ठरते.
विज्ञानाचाही नियम:
जर एका सडलेल्या फळाच्या संपर्कात चांगली फळे ठेवली, तर त्यातील वायूमुळे चांगली फळेही लवकर सडतात. हा निसर्गाचा नियम आहे.
श्रीमद्भागवत पुराण संदर्भ:
भागवतात आणि महाभारतात भीष्म पितामह आणि द्रोणाचार्य यांचे उदाहरण येते. ते स्वतः परम ज्ञानी आणि धार्मिक होते, परंतु त्यांनी दुर्योधन आणि दुःशासन सारख्या दुर्जनांची बाजू घेतली (साहे केली). परिणामी, त्यांनाही युद्धात अत्यंत वेदनादायी मृत्यूचा दंड भोगावा लागला. दुर्जनांची सोबत थोर पुरुषांचेही पुण्य नष्ट करते.
येर येरा कांचणी भेटे । आगी उठे तेथूनी ॥
जेव्हा दोन दुर्जन किंवा वाईट प्रवृत्तीचे लोक एकमेकांना भेटतात, तेव्हा तिथे शांतता निर्माण होत नाही, तर तिथे फक्त विनाशकारी 'अग्नी' (कलह, भांडण, सूड) पेटतो. वाईटाच्या संगतीने चांगल्या माणसाची वृत्तीही भडकते.
जेव्हा दोन वस्तू एकमेकांवर घासल्या जातात (कांचणी भेटे), तेव्हा तिथे 'घर्षण ' निर्माण होते आणि त्या घर्षणातून उष्णता किंवा अग्नी निर्माण होतो.त्याप्रमाणे जेव्हा दुर्जनांचा एकत्र येण्याचा उद्देश केवळ स्वार्थ असतो आणि जिथे स्वार्थ एकत्र येतो, तिथे घर्षण होऊन विनाशाची ठिणगी पडते.
तुका म्हणे कापूं नाकें ।
संत तुकाराम महाराज म्हणतात की, अशा दुर्जनांची आणि त्यांना फूस लावणाऱ्यांची 'नाके कापून काढली पाहिजेत' (म्हणजेच त्यांना समाजात कोठेही तोंड दाखवण्याजोगे ठेवले नाही पाहिजे). त्यांचा असा कडक बंदोबस्त केला पाहिजे, जेणेकरून त्यांच्यापासून इतरांचे नुकसान होणार नाही.
'पुढें आणिकें शिकविती'
म्हणजेच भविष्यात इतर कोणी असे दुःसाहस करणार नाही.यासाठी लवकरात लवकर दुर्जनांची संगत तात्काळ सोडा आणि संतांची संगत धरा, कारण दुर्जन माणसाच्या वाइट संगतिने चांगला मानुस सुद्धा बिघडतो.
!! रामकृष्णहरी !!
क्रमशः
नितीन महाराज मोरे
माजी अध्यक्ष
श्री संत तुकाराम महाराज संस्थान ,
श्री क्षेत्र देहू .