।।श्री तुकोबाराय चैतन्य।।

अभंग क्रमांक ३८
पुढें गेले त्यांचा शोधीत मारग ।
चला जाऊं माग घेत आम्ही ॥१॥
वदूं चरणरज सेवूं उष्टावळी ।
पूर्वकर्मा होळी करुनी सांडूं ॥ध्रु.॥
अमुप हे गांठीं बांधूं भांडवल ।
अनाथा विठ्ठल आम्हां जोगा ॥२॥
अवघे होती लाभ एका या चिंतनें ।
नामसंकीर्तनें विठोबाच्या ॥३॥
जन्ममरणाच्या खुंटतील खेपा ।
होईल हा सोपा सिद्ध पंथ ॥४॥
तुका म्हणे घालूं जीवपणा चिरा ।
जाऊं त्या माहेरा निजाचिया ॥५॥
______________________
।।श्री तुकोबाराय चैतन्य।।
______________________
देहूच्या या पवित्र, पावन भूमीतून जगद्गुरु संत तुकाराम महाराज आज आपल्याला कोणताही अंधारलेला किंवा कर्मकांडाचा मार्ग न दाखवता, एक अत्यंत 'वैज्ञानिक, पौराणिक आणि सिध्द' (Proven) भक्तिमार्ग दाखवत आहेत. परमार्थात अनेकदा माणसाचा गोंधळ होतो की देवाला कसे मिळवावे?
तुकोबा पहिल्याच चरणात यावर अगदी अचूक उत्तर देतात:
"पुढें गेले त्यांचा शोधीत मारग । चला जाऊं माग घेत आम्ही ॥१॥"
विज्ञानाचा एक नियम आहे—जेव्हा एखादा मोठा शोध लावायचा असतो, तेव्हा प्रत्येक शास्त्रज्ञ सुरुवातीपासून सुरुवात करत नाही. तो आधीच्या शास्त्रज्ञांनी मांडलेले फॉर्म्युले अभ्यासतो आणि त्यांच्या संशोधनाचा 'माग घेत' (Follow करत) पुढे जातो. तुकोबा म्हणतात, आध्यात्मिक प्रगतीचा नियमही हाच आहे. जे संत-महात्मे आधी या वाटेने गेले आणि ज्यांनी परमेश्वराचा शोध लावला, त्यांनी तयार केलेल्या मार्गावरून म्हणजेच त्यांच्या पाऊलखुणांवर पाऊल ठेवून आपल्याला पुढे जायचे आहे.
विज्ञानाची दृष्टी आणि पुराणांची साक्ष (Space Science & Mythology):
आजच्या आधुनिक अंतराळ विज्ञानाचा (Space Science) आणि आपल्या महान पुराणांचा एक सुंदर मिलाफ पाहूया.
वैज्ञानिक दृष्टांत:
जेव्हा कल्पना चावला किंवा नील आर्मस्ट्राँग सारखे महान अंतराळवीर अंतराळात (Space) गेले, तेव्हा त्यांनी स्वतःच्या मनाने रॉकेट चालवले नाही. शास्त्रज्ञांनी आधी अनेक वर्षे संशोधन करून एक 'फ्लाइट पाथ' (Flight Path - अचूक मार्ग) निश्चित केला होता. कल्पना चावला यांनी केवळ त्या आधीच सिद्ध झालेल्या मार्गाचे तंतोतंत अनुकरण केले आणि त्या सुरक्षितपणे अंतराळात पोहोचल्या. जर अंतराळवीराने स्वतःच्या बुद्धीने मार्ग बदलला असता, तर रॉकेट भरकटले असते.
रामायणाचा संदर्भ:
हाच नियम आपल्या पुराणांनी हजारो वर्षांपूर्वी अधोरेखित केला आहे. जेव्हा प्रभू रामचंद्र वनवासाला निघाले, तेव्हा पुढे परब्रह्म श्रीराम चालत होते आणि मागे लक्ष्मणजी चालत होते. मध्ये मायारूपी सीतामाई असल्यामुळे लक्ष्मणजींना श्रीरामांचे थेट दर्शन होत नव्हते. अशा वेळी लक्ष्मणजींनी काय केले? त्यांनी सीतामाईंच्या पावलांवर पाऊल ठेवून, त्यांचा 'माग घेत' मार्गक्रमण केले. परिणामी, ते सुरक्षितपणे परब्रह्मापर्यंत पोहोचले.
भागवताचा संदर्भ:
वृंदावनातही साक्षात परब्रह्म श्रीकृष्ण जेव्हा पुढे गाई चरायला घेऊन जायचे, तेव्हा मागे चालणारे भोळे गोपाळ स्वतःची बुद्धी चालवत नव्हते. कृष्ण जिथे पाऊल ठेवायचा, तिथेच गोपाळ आपले पाऊल ठेवायचे. कृष्णाच्या पावलांचा वेध घेत ते चालले आणि कोणत्याही कठीण योगाशिवाय त्यांनी परमपद मिळवले.तुकाराम महाराज नेमके हेच सांगतात! संत हे परमार्थाचे थोर शास्त्रज्ञ आणि आपले वाटाडे आहेत. त्यांनी भवसागर पार करण्याचा एक अचूक 'आध्यात्मिक फ्लाइट पाथ' शोधून ठेवला आहे. जर आपण संतांचा मार्ग सोडून स्वतःच्या मनाने 'भलत्या मोक्षपथा'वर गेलो, तर संसाराच्या अंधारात भरकटायला होते. संतांच्या पाऊलखुणा हाच आपला 'आध्यात्मिक गुगल मॅप' आहे!
पूर्वकर्मांची होळी आणि नामाचे भांडवल
"वंदूं चरणरज सेवूं उष्टावळी । पूर्वकर्मा होळी करुनी सांडूं ॥ध्रु.॥"
"अमुप हे गांठीं बांधूं भांडवल । अनाथा विठ्ठल आम्हां जोगा ॥२॥"
विज्ञानात जसे जुना 'व्हायरस' किंवा खराब डेटा डिलीट केल्याशिवाय नवीन सिस्टीम चालत नाही, तसेच परमार्थात संचित कर्मांचा मळ धुवून काढावा लागतो. तुकोबा म्हणतात, जेव्हा आपण संतांना शरण जातो, लक्ष्मणजींसारखे त्यांच्या विचारांचे चरणरज मस्तकी लावतो, तेव्हा आपल्या पूर्वकर्मांची म्हणजेच जुन्या पापांची 'होळी' होते, आपला अंतःकरणाचा डेटा शुद्ध होतो.हा डेटा शुद्ध झाल्यावर संतांच्या संगतीत आपल्याला कोणते भांडवल मिळते? तर ते म्हणजे 'नामस्मरणाचे' अमुप (मोजता न येणारे) भांडवल! व्यावहारिक जगात प्रगती करायला पैशांचे भांडवल लागते, पण अध्यात्माच्या जगात विठ्ठल नामाचे भांडवल लागते.आपल्यासारख्या अनाथांचा सांभाळ करायला तो एकटा विठ्ठल समर्थ आहे.
नामसंकीर्तनाचे लाभ आणि जन्म-मरणाचा सोपा पंथ"
अवघे होती लाभ एका या चिंतनें ।
नामसंकीर्तनें विठोबाच्या ॥३॥
जन्ममरणाच्या खुंटतील खेपा ।
होईल हा सोपा सिद्ध पंथ ॥४॥"
आज मनुष्य सुखाच्या शोधात देश-विदेश फिरतो आहे, नाना प्रकारचे उपाय करतो आहे. पण विज्ञानात जसा 'अचूक फॉर्म्युला' (Formula) असतो, तसाच श्री संत तुकाराम महाराज येथे एक फॉर्म्युला देतात. एका विठोबाच्या नामाचे संकीर्तन केले की जगातील सर्व सुख, शांती आणि समाधान हे लाभ एकाच ठिकाणी मिळतात.या नामाच्या फॉर्म्युलामुळे काय होते? तर विज्ञानानेही ज्यावर अद्याप मात केलेली नाही, त्या 'जन्म आणि मृत्यूच्या'
चक्रामधून (Life & Death Cycle) माणसाची मुक्तता होते. जन्म-मरणाच्या खेपा कायमच्या खुंटतात. संतांनी प्रयोग करून सिद्ध (Verify) केलेला हा पंथ अत्यंत सोपा आणि खात्रीशीर आहे.
अहंकार विरहित परम आनंद"
तुका म्हणे घालूं जीवपणा चिरा ।
जाऊं त्या माहेरा निजाचिया ॥५॥"
शेवटी जगद्गुरु संत तुकाराम महाराज म्हणतात, *ज्याप्रमाणे वैज्ञानिक प्रयोगात 'अहंकार' किंवा वैयक्तिक पूर्वग्रहांना स्थान नसते, केवळ सत्याला स्थान असते; त्याचप्रमाणे परमार्थात जोपर्यंत आपला 'जीवपणा' म्हणजेच 'मी-पणा' (Ego) संपत नाही, तोपर्यंत देव मिळत नाही.*
तुकाराम म्हणतात, मी माझ्या या 'मी-पणावर' देवाच्या नावाची धोंड किंवा चिरा (दगड) ठेवून तो कायमचा संपवून टाकेन. जेव्हा हा 'मी-पणा' संपेल, तेव्हा आपण सर्वजण आपल्या खऱ्या स्वरूपाच्या घरात, म्हणजे विठ्ठल चरणांच्या 'निजाचिया माहेरा' आनंदाने पोहोचू.
देहू संतवाणीच्या माध्यमातून आज आपण हाच विचार घेऊया —विज्ञानाची दृष्टी, पुराणांची साक्ष आणि संतांची भक्ती एकत्र करून, तुकाराम महाराजांनी दाखवलेल्या सिद्ध भक्तिमार्गावरून आपण चालूया.
क्रमशः
।।रामकृष्णहरी।।
नितीन महाराज मोरे
अध्यक्ष
संत तुकाराम महाराज संस्थान
श्री क्षेत्र देहू.